Wie mag er in een mantelzorgwoning wonen?

In een mantelzorgwoning mag de persoon wonen die zorg nodig heeft of zorg verleent aan de hoofdbewoner van de woning. Dat kan een familielid zijn, maar dat hoeft niet. De wet stelt geen eis aan de familieband, maar wel aan de zorgrelatie. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over wie er in een mantelzorgwoning mag wonen, welke regels gelden en wat er met de woning gebeurt als de zorgbehoefte verandert.

Wat zijn de wettelijke voorwaarden voor bewoning van een mantelzorgwoning?

Voor bewoning van een mantelzorgwoning gelden twee voorwaarden: er moet sprake zijn van een mantelzorgrelatie en de woning moet op hetzelfde perceel staan als de woning van de mantelzorger of de zorgbehoevende. De gemeente beoordeelt of aan die zorgrelatie is voldaan. Er zijn geen landelijk vastgelegde criteria voor hoe intensief de zorg moet zijn, maar de zorgbehoefte moet aantoonbaar zijn.

In de praktijk betekent dit dat je bij de gemeente aannemelijk moet maken dat er daadwerkelijk sprake is van mantelzorg. Denk aan een indicatie van een zorginstelling, een verklaring van een huisarts of andere documentatie die laat zien dat de bewoner zorg nodig heeft en dat jij die zorg levert. Hoe gemeenten dit beoordelen, verschilt per gemeente. Het loont dus altijd om vooraf contact op te nemen met je gemeente om te weten wat zij precies verwachten.

Daarnaast gelden er ruimtelijke voorwaarden voor de woning zelf. De mantelzorgwoning moet functioneel ondergeschikt zijn aan het hoofdgebouw. Dat wil zeggen: het is een aanvulling op de woning, geen zelfstandig huis dat los staat van de zorgrelatie.

Moet de bewoner familie zijn van de hoofdbewoner?

Nee, de bewoner van een mantelzorgwoning hoeft geen familie te zijn van de hoofdbewoner. De wet stelt geen eis aan de familieband. Wat telt, is de zorgrelatie: er moet sprake zijn van mantelzorg die de ene persoon aan de andere verleent. Dat kan een buurman, een goede vriend of een kennis zijn, zolang de zorgrelatie aantoonbaar is.

In de praktijk gaat het wel vaak om familieleden, bijvoorbeeld ouders die bij hun kinderen intrekken of andersom. Maar juridisch gezien is dat geen vereiste. Als je een goede vriend of vriendin mantelzorg verleent en daarvoor een woning op je perceel wil plaatsen, kan dat in principe ook. De gemeente kijkt naar de zorgrelatie, niet naar de achternaam op het paspoort.

Wat is het verschil tussen een mantelzorgwoning en een bijgebouw?

Een bijgebouw is een zelfstandig gebouw op je perceel zonder woonbestemming, zoals een tuinkamer, garage of hobbyruimte. Een mantelzorgwoning is een bijgebouw dat tijdelijk wordt gebruikt als zelfstandige woonruimte, specifiek vanwege een zorgbehoefte. Het grote verschil zit in de bestemming en het gebruik: een mantelzorgwoning mag bewoond worden, een gewoon bijgebouw niet.

Dit onderscheid is ook relevant voor de vergunning. Een bijgebouw kan in veel gevallen vergunningvrij worden gebouwd, zolang het voldoet aan de voorwaarden uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Een mantelzorgwoning valt ook onder die vergunningvrije regeling, maar alleen als het gaat om tijdelijke bewoning in het kader van mantelzorg. Zodra de zorgbehoefte wegvalt, vervalt ook het recht op bewoning.

Praktisch gezien kan een hoogwaardig bijgebouw, zoals een luxe tuinkamer of een volledig uitgerust gastenverblijf, worden ingericht als mantelzorgwoning. De bouwkundige kwaliteit bepaalt hoe prettig het wonen is; de juridische status bepaalt of bewoning is toegestaan.

Heb je een vergunning nodig voor een mantelzorgwoning in de tuin?

Een mantelzorgwoning in de tuin is in veel gevallen vergunningvrij te bouwen, mits het bouwwerk voldoet aan de technische en ruimtelijke voorwaarden uit het Besluit bouwwerken leefomgeving. Vergunningvrij betekent ook meldingsvrij: je hoeft niets aan te vragen of te melden bij de gemeente. Er is geen enkel contact met de gemeente nodig voor de bouw zelf.

Voor vergunningvrij bouwen gelden drie basisvoorwaarden:

  • Het bijgebouw staat op een perceel met de bestemming wonen.
  • De woning of het perceel is geen monument en valt niet onder een beschermd dorps- of stadsgezicht.
  • Het bijgebouw staat op het achtererf.

Daarnaast gelden technische voorwaarden: het bouwwerk staat op de grond, is niet hoger dan 5 meter, heeft geen verblijfsgebied op de tweede bouwlaag of hoger, heeft geen dakterras of balkon, en wordt door de bouw geen hoofdgebouw.

Voor de maximale oppervlakte gelden drie staffels op basis van je bebouwingsgebied. Bij een bebouwingsgebied van 100 m² of minder mag maximaal 50% worden bebouwd. Bij een bebouwingsgebied tussen 100 en 300 m² geldt 50 m² plus 20% van het deel boven de 100 m². Bij een bebouwingsgebied groter dan 300 m² geldt 90 m² plus 10% van het deel boven de 300 m², met een absoluut maximum van 150 m².

Let op: bestemmingsplannen of omgevingsplannen kunnen aanvullende voorwaarden stellen. Raadpleeg altijd je gemeente om zeker te zijn van de regels op jouw locatie.

Wat gebeurt er met de mantelzorgwoning als de zorgbehoefte wegvalt?

Als de zorgbehoefte wegvalt, vervalt ook de grondslag voor bewoning van de mantelzorgwoning. De woning mag dan niet langer als zelfstandige woonruimte worden gebruikt. In de meeste gevallen moet de bewoning worden beëindigd en keert het gebouw terug naar de status van bijgebouw. Permanente bewoning is dan niet meer toegestaan zonder aanvullende vergunning.

In de praktijk betekent dit dat je de gemeente moet informeren als de mantelzorgsituatie eindigt, bijvoorbeeld omdat de zorgbehoevende is verhuisd of overleden. Sommige gemeenten handhaven actief op langdurige onterechte bewoning van mantelzorgwoningen. Het is verstandig om hierover vooraf duidelijke afspraken te maken en te weten wat de gemeente van je verwacht.

Het gebouw zelf blijft uiteraard staan. Je kunt het daarna gebruiken als tuinkamer, werkruimte, hobbyruimte of gastenkamer, zolang er geen permanente bewoning plaatsvindt zonder de juiste bestemming of vergunning.

Mag een mantelzorgwoning ook permanent bewoond worden?

Een mantelzorgwoning mag in principe niet permanent bewoond worden zonder aanvullende toestemming van de gemeente. De vergunningvrije regeling voor mantelzorgwoningen is bedoeld voor tijdelijke bewoning in het kader van zorg. Wil je een bijgebouw op je perceel permanent laten bewonen, dan heb je in vrijwel alle gevallen een omgevingsvergunning nodig of moet het perceel een woonbestemming krijgen voor meerdere wooneenheden.

Of permanente bewoning mogelijk is, hangt sterk af van het bestemmingsplan of omgevingsplan van jouw gemeente. Sommige gemeenten staan onder voorwaarden een tweede woonunit toe op een perceel, andere niet. Dit is een vraag die je het beste rechtstreeks bij je gemeente neerlegt, omdat de regels per locatie flink kunnen verschillen.

Wil je een bijgebouw bouwen dat nu als mantelzorgwoning dient maar later een andere functie krijgt? Dan is het slim om al bij het ontwerp rekening te houden met die toekomstige bestemming. Een goed ontworpen ruimte is flexibel inzetbaar, van zorgwoning tot thuiswerkplek of ontspanningsruimte.

Bij Tuyn-Kamer denken wij graag met je mee over hoe een buitengebouw op jouw perceel het beste kan worden ingericht, nu en in de toekomst. Vraag gerust een vrijblijvende offerte aan en ontdek wat er op jouw locatie mogelijk is.

Gerelateerde artikelen

Gratis brochure?

Ontvang onze brochure boordevol inspiratie en informatie. Maak kennis met het buitenleven zoals De TuynKamer dat voor je realiseert.

Vraag een gratis digitale brochure aan.

Wij zijn van 27 juli tot 10 augustus gesloten. Stuur ons gerust een bericht, wij nemen zo snel mogelijk contact met u op!